Νηστεία
Η λέξη νηστεία προέρχεται από το αρνητικό μόριο «νη‑» και από το αρχαίο ελληνικό ρήμα «ἐσθίω», δηλαδή «τρώω». Σημαίνει την πλήρη αποχή από κάθε τροφή, την ασιτία (total Fasting). Περίοδοι εκούσιας νηστείας με αποχή από ορισμένα είδη τροφών και ποτών (ή και με πλήρη αποχή από κάθε τροφή) καταγράφονται ιστορικά εδώ και χιλιετίες, ως πρακτική που σχετίζεται με λαϊκές παραδόσεις, πολιτισμούς, πολιτικές, θρησκευτικές ή πνευματικές τελετουργίες. Ο Πλάτωνας, ο Ιπποκράτης, ο Αριστοτέλης, ο Σωκράτης και πολλοί άλλοι μεγάλοι φιλόσοφοι ή θεραπευτές αναγνώριζαν τη συμβολή της νηστείας στην καλή υγεία και επίσης την εφάρμοζαν ως θεραπευτικό μέσο.
Η νηστεία για ιατρικούς λόγους (θεραπευτική νηστεία – Fasting Therapy) έχει μακρά παράδοση στην ευρωπαϊκή ιατρική. Αποτελούσε καθιερωμένη μέθοδο θεραπείας από την αρχαία ελληνική Ιπποκρατική σχολή, ενώ έκτοτε, τη σύστηναν οι περισσότερες από τις πιο παλιές ευρωπαϊκές ιατρικές σχολές για τη θεραπεία πλήθους ασθενειών. Στην Ευρώπη, χάρη στη δουλειά γιατρών όπως ο Otto Buchinger, ο Kraus και ο Franz-Xaver Mayr, η ιατρική (θεραπευτική) νηστεία άρχισε να προσελκύει έναν αυξανόμενο αριθμό ασθενών από το 1950 και μετά.
Κύριοι τύποι θεραπευτικής νηστείας
#1 Απόλυτη νηστεία (Total Fasting): πλήρης αποχή από την τροφή (νερό/τσάι κατά βούληση).
#2 Τροποποιημένη Θεραπευτική Νηστεία (Modified therapeutic fasting): 200-500kcal/ημέρα μέσω υγρών και νερού κατά βούληση.
#3 Δίαιτες που μιμούνται τη νηστεία (Fasting-Mimicking Diets, FMDs) – προτεινόμενη εφαρμογή στην ογκολογία: >50% μείωση των προσλαμβανόμενων θερμίδων, χορτοφαγική, χαμηλή σε πρωτεΐνη και σάκχαρα και υψηλή σε λιπαρά φυτικής προέλευσης, με συμπληρωματική χορήγηση μικροθρεπτικών συστατικών. Συνήθης διάρκεια 2-5 συνεχόμενες ημέρες ανά μήνα.
#4 Διαλείπουσα Νηστεία (Intermittent Fasting): α) Εναλλαγή περιόδων ασιτίας ή μειωμένης θερμιδικής πρόσληψης κατά 60-70% και ημερών ελεύθερης σίτισης (η βάση για τη δημοφιλή δίαιτα 5:2, aka Alternate day fasting, ADF), β) Χρονικός περιορισμός στη λήψη τροφής μέσα στην ίδια ημέρα (Time-restricted feeding, TRF), μέθοδος που προϋποθέτει τον περιορισμό κατανάλωσης τροφών σε συγκεκριμένες περιόδους του 24ώρου, συνήθως για διάστημα από 8 έως 12 ώρες την ημέρα.
“Οι FMDs και οι θεραπευτικές νηστείες είναι τα σχήματα νηστείας που έχουν μελετηθεί περισσότερο, ιδιαίτερα στην ογκολογία”
Θεραπευτική νηστεία για την αντιμετώπιση και την πρόβλεψη ασθενειών – Σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα
Επιδημιολογικές μελέτες καταδεικνύουν τα οφέλη της απόλυτης νηστείας ή/ και σωστά σχεδιασμένης FMD υπό ιατρική επίβλεψη ως μεθόδου θεραπείας για την επιβράδυνση ή την πρόληψη των περισσότερων χρόνιων εκφυλιστικών και χρόνιων φλεγμονωδών νόσων, με την μεγαλύτερη επιστημονική τεκμήριωση για ρευματικές ασθένεις –οι ευεργετικές δράσεις της νηστείας που ακολουθείται από χορτοφαγικές δίαιτες έχουν επιβεβαιωθεί από τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές (Randomized Controlled Trials)–, αλλά και σε σύνδρομα χρόνιου πόνου και στο μεταβολικό σύνδρομο. Επιδημιολογικές μελέτες και μελέτες σε ζώα και ανθρώπους ενισχύουν την άποψη ότι η χρόνια περιοδική νηστεία ή/και η FMD μειώνουν την κοιλιακή παχυσαρκία και είναι πιθανόν να έχουν δράσεις πρόληψης του καρκίνου και να πυροδοτούν την αντικαρκινική ανοσία!
Σε περιπτώσεις καρκίνου, ο συνδυασμός απόλυτης νηστείας ή FMDs με χημειοθεραπεία, ανοσοθεραπεία ή άλλες θεραπείες αντιπροσωπεύει μια ενδεχομένως πολλά υποσχόμενη στρατηγική για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας, την πρόληψη αντίστασης των καρκινικών κυττάρων στην θεραπεία και τη μείωση των παρενεργειών της θεραπείας για τον καρκίνο.
Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, η νηστεία ενισχύουν τη μείωση της οξειδωτικής καταστροφής και φλεγμονής, την ενίσχυση του μεταβολισμού και της κυτταρικής προστασίας. Στα οφέλη της νηστείας και των FMDs περιλαμβάνονται σημαντικές δράσεις σχετικά με την κυτταρική αναγέννηση, μέσω μοριακών μηχανισμών όπως η αυτοφαγία, την οποία και ενεργοποιούν. Η αυτοφαγία, που ανακαλύφθηκε από τον Ιάπωνα κυτταρικό βιολόγο Yoshinori Ohsumi (Νόμπελ Ιατρικής και Φυσιολογίας, 2016) είναι ένας συναρπαστικός και κρίσιμος ομοιοστατικός μηχανισμός που απαντάται φυσιολογικά στον οργανισμό, ο οποίος αποδομεί γερασμένα, κατεστραμμένα ή δυσλειτουργικά κυτταρικά συστατικά, ενώ παράλληλα συντελεί στην κυτταρική επιβίωση. Μελέτες αποδεικνύουν την σημασία της αυτοφαγίας όσον αφορά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την προαγωγή της μακροζωίας.
Περί ασφάλειας
Η νηστεία συνεπάγεται σημαντικές μεταβολικές και κυτταρικές αλλαγές στον οργανισμό, που μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές δυσμενείς επιδράσεις, ιδιαίτερα σε άτομα φυσιολογικού βάρους, άτομα που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή (π.χ. διουρητικά, αντιπηκτικά, αντιψυχωσικά), άτομα που έχουν κακή θρέψη, άνοια κ.λπ. Η νηστεία μπορεί να ενισχύσει διατροφικές διαταραχές (φόβος απώλειας του ελέγχου και αντιρροπιστική υπερφαγία τις ημέρες ελεύθερης σίτισης, που εκδηλώνεται συχνά ως επεισοδιακή υπερφαγία), μπορεί να οδηγήσει σε πρωτεϊνική ανεπάρκεια ή σε αλλεπάλληλες αυξομειώσεις βάρους μετά από την επιστροφή στη διατροφή χωρίς περιορισμούς, μπορεί να προκαλέσει δυσκολία συγκέντρωσης και εύκολη κόπωση.
Pro Tip: Οι αντενδείξεις στη θεραπευτική νηστεία πρέπει να ελέγχονται προτού ξεκινήσετε. Είναι σημαντικό η θεραπευτική νηστεία και το πρωτόκολλο που θα ακολουθήσετε να είναι βασισμένο σε επιστημονικά στοιχεία και καταρτισμένο από ειδικό ιατρό ή/ και διαιτολόγο, ώστε να εφαρμόσετε τη συγκεκριμένη πρακτική με ασφάλεια, για την κατάλληλη χρονική διάρκεια και η οποία θα σας εξασφαλίσει το μάξιμουμ των ευεργετικών επιδράσεων χωρίς τις ανεπιθύμητες επιπτώσεις.
Με αγάπη
Χριστίνα
Δημοσιογραφική Επιμέλεια: Πάρης Κορμαρής
Ενδεικτική βιβλιογραφία:
1. Bakker GC, van Erk MJ et al. An anti-inflammatory dietary mix modulates inflammation and oxidative and metabolic stress in overweight men: a nutrigenomic approach. Am J Clin Nutr 2010q 91:1044-59
2. Mariangeli CP, Jones PJ. Functional Food ingredients as adjunctive therapies to pharmacotherapy for treating disorders of metabolic syndrome. Ann Med 2010; 42:317-33
3. Alessio Nencioni, Irene Caffa, Salvatore Cortellino and Valter D. Longo. Fasting and cancer: molecular mechanisms and clinical application. Nature Reviews. Cancer
4. Morselli, E. et al. Caloric restriction and resveratrol promote longevity through the Sirtuin-1-dependent induction of autophagy. Cell Death Dis. 1, e10 (2010).
5. Fernandez, A. F. et al. Disruption of the beclin 1-BCL2 autophagy regulatory complex promotes longevity in mice. Nature 558, 136–140 (2018).
6. Andreas Michalsen, Chenying Li. Fasting Therapy for Treating and Preventing Disease –Current State of Evidence. Forsch Komplementmed 2013;20:444–453
